Ο Harry Houdini –κατά κόσμον Erik Weisz (24/3/1874)– δεν έγινε θρύλος επειδή έκανε «μαγικά,  αλλά γιατί σε έπεισε ότι μπορεί να ξεφύγει από οτιδήποτε - και το έκανε ξανά και ξανά, με τρόπο που σε έκανε να αναρωτιέσαι αν αυτό που βλέπεις είναι τέχνη ή εμμονή. Σύμφωνα με τους επαΐοντες, δεν ήταν ο πιο τεχνικά άρτιος ταχυδακτυλουργός της εποχής του. Ήταν όμως ο πιο επίμονος, ο πιο δημιουργικός και ίσως ο πιο ανήσυχος.

Αυτό που ξεχώρισε το φτωχό Εβραιόπουλο από την Ουγγαρία δεν είναι οι αποδράσεις του, αλλά το πώς τις έχτισε. Τίποτα δεν ήταν τυχαίο. Ο Houdini δούλευε μεθοδικά το σώμα του μέχρι να γίνει εργαλείο: δύναμη, ευλυγισία, αντοχή. Ήξερε ότι δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τους «καθαρούς» μάγους στο τραπέζι με τα χαρτιά, οπότε άλλαξε το παιχνίδι. Δεν προσπάθησε να γίνει καλύτερος σε αυτό που έκαναν οι άλλοι αλλά δημιούργησε κάτι που μόνο αυτός μπορούσε να κάνει.

Ο Houdini κατάλαβε νωρίς κάτι που σήμερα θεωρείται αυτονόητο: το ταλέντο χωρίς αφήγηση δεν αρκεί. Έστηνε σκηνικά, προκαλούσε δημόσια την αστυνομία, εμφανιζόταν σε φυλακές, δημιουργούσε ένταση πριν καν ξεκινήσει το «νούμερο». Και αν δεν υπήρχε αρκετό hype; Το προκαλούσε ο ίδιος. Δημοσίευε ιστορίες στον Τύπο, έδινε φωνή στους επικριτές του, τρεφόταν από την ίντριγκα και την αντιπαλότητα.

Κάθε φορά που το κοινό εξοικειωνόταν με αυτό που έκανε, εκείνος το αποδομούσε και ξεκινούσε από την αρχή. Χειροπέδες; Δεν αρκεί. Δέσιμο με σχοινιά. Κλείδωμα σε κιβώτια. Βύθιση σε νερό. Ανάποδα στον αέρα, μπροστά σε πλήθος. Δεν κυνηγούσε την τελειότητα, αλλά κυνηγούσε την υπερβολή. Ήθελε κάθε επόμενο νούμερο να σε φέρνει πιο κοντά σε μια σκέψη που δεν λέγεται εύκολα: «Κι αν αυτή τη φορά δεν τα καταφέρει;»

Ο ίδιος το είχε καταλάβει από νωρίς: αν ξέρεις ότι δεν υπάρχει κίνδυνος, δεν σε νοιάζει. Αν όμως υπάρχει έστω και μια πιθανότητα αποτυχίας, τότε δεν μπορείς να πάρεις τα μάτια σου από πάνω του. Ο Houdini δεν εξαφάνιζε τον κίνδυνο αλλά τον διαχειριζόταν. Και αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο απ’ όσο ακούγεται.

Παράλληλα, δούλευε σαν σύγχρονος επιχειρηματίας πριν καν υπάρξει ο όρος. Συνεργασίες με εταιρείες, έξυπνα διαφημιστικά τρικ, διαρκής παρουσία στα μέσα. Έστησε τον εαυτό του σαν προϊόν, αλλά χωρίς να χάσει τον έλεγχο. Αυτός καθόριζε την εικόνα του, αυτός έγραφε την ιστορία του. Και όταν δεν του άρεσε η ιστορία που έλεγαν άλλοι για εκείνον; Την άλλαζε.

Έγραφε βιβλία, συγκέντρωνε αρχεία, παρενέβαινε στον ίδιο του τον μύθο. Ακόμα και τον άνθρωπο που τον ενέπνευσε αρχικά, τον Robert-Houdin, τον αποδόμησε δημόσια, όταν ένιωσε ότι απειλεί τη δική του αφήγηση. Δεν τον ενδιέφερε να είναι δίκαιος. Τον ενδιέφερε να είναι ο πρώτος.

Αυτό, βέβαια, είχε κόστος. Ο Houdini δεν ήταν εύκολος άνθρωπος. Ήταν ελεγκτικός, ανταγωνιστικός, συχνά αμείλικτος με όσους θεωρούσε αντιπάλους ή μιμητές. Δεν άφηνε χώρο για διαδόχους παρά μόνο για θαυμαστές. Και ίσως αυτό λέει κάτι βαθύτερο: δεν ήθελε να ανήκει σε μια παράδοση. Ήθελε να είναι η παράδοση.

Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά που τον κάνει πιο ενδιαφέροντα από έναν απλό showman. Η εκστρατεία του ενάντια στους πνευματιστές δεν ήταν απλώς μια επαγγελματική κόντρα. Ήταν σχεδόν προσωπική υπόθεση. Ένας άνθρωπος που ζούσε από την ψευδαίσθηση αφιέρωσε τεράστια ενέργεια στο να ξεσκεπάζει όσους πουλούσαν «θαύματα» ως αλήθεια. Γιατί; Επειδή για εκείνον υπήρχε μια καθαρή γραμμή: η ψευδαίσθηση είναι τίμια, μόνο όταν παραδέχεται ότι είναι ψευδαίσθηση. Όλα τα υπόλοιπα είναι εκμετάλλευση.

Ο Harry Houdini κρατιέται από ένα κιγκλίδωμα με το πηγούνι του, ενώ είναι δεμένος σε ζουρλομανδύα, σε σκηνή από τη βωβή δραματική ταινία The Grim Game, σε σκηνοθεσία του Irvin Willat, 1919. © John Springer Collection/CORBIS/Corbis via Getty Images
Ο Harry Houdini κρατιέται από ένα κιγκλίδωμα με το πηγούνι του, ενώ είναι δεμένος σε ζουρλομανδύα, σε σκηνή από τη βωβή δραματική ταινία The Grim Game, σε σκηνοθεσία του Irvin Willat, 1919. © John Springer Collection/CORBIS/Corbis via Getty Images

Και εκεί φαίνεται ξανά ο πυρήνας του χαρακτήρα του. Ο Houdini δεν ήθελε να πιστέψεις σε κάτι ανώτερο. Ήθελε να πιστέψεις σε αυτό που μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος μόνος του, με πειθαρχία και επιμονή. Κάθε του απόδραση ήταν μια μικρή δήλωση: δεν υπάρχει «μαγεία», υπάρχει δουλειά.

Ακόμα και στο τέλος, αυτή η στάση δεν άλλαξε. Παρά τους τραυματισμούς, την εξάντληση, την πίεση, συνέχισε. Αν κάτι τον φόβιζε πραγματικά, δεν ήταν ο κίνδυνος. Ήταν το να σταματήσει.

Αν προσπαθήσεις να τον συνοψίσεις, θα πέσεις στην παγίδα. Δεν ήταν απλώς ένας μάγος, ούτε απλώς ένας επιχειρηματίας, ούτε απλώς ένας τολμηρός performer. Ήταν κάτι πιο απλό και πιο δύσκολο μαζί: ένας άνθρωπος που δεν δεχόταν τα όρια όπως του δίνονταν.

Και ίσως αυτό είναι που μένει. Όχι οι χειροπέδες που άνοιξε, ούτε οι αλυσίδες που έσπασε, αλλά η ιδέα ότι – αν το δουλέψεις αρκετά– καμία αλυσίδα και καμία χειροπέδα δεν είναι πραγματικά εμπόδιο.